Falafel

Falafel dediğimiz ceviz büyüklügünde kızartılmış nohut topları, kısa bir tarif yazıp yazıyı bitirelim yolumuza devam edelim derdim ama falafel  sadece falafel değilmis. Birazdan yani bir sonraki paragrafta göreceğiz.

 

kızarmaya hazır falafel topu

kızarmaya hazır falafel topu

kızarmıs falafel topları

kızarmıs falafel topları

 

 

Etimolojisinden, tarihine, tarifinden nasıl yeneceğine dair her detayı tartışma konusu olabilmis bir yiyecek falafel. Sizin de canınızı fazla sıkmadan bu detayların çoğuna kısaca değinmek en sonunda tarifini vermek istiyorum. Sadece tarifini öğrenmek isteyenler sayfanın aşağısına doğru hızlı bir yolculuk yapmalarında hiçbir sakınca yoktur.

Kelimenin doğru yazılış ne ve nereden geliyor?   Kaynağı ta kiptice ye hatta aramcaya kadar gidiyor. arapca felafel,Misirda ṭaʿmiyya , ibranice falafel olan kelime aramcada ki pilpal (kucuk yuvarlak sey) kelimesinden geldigi düsünülüyor. Kelimenin kaynağı milattan onceye kadar giderken kendisi günümüze kadar gelmeyi basarmış ama ne maceralar atlatmış.

Sorup soruşturmalarım, internette aramalarım acıkcası çok da kesin bilgiler vermedi. Cogu kaynak Mısır’ın Helen ve Roma zamanında ki yerlileri olan Kiptilerin et ve sut  urunleri tuketmedikleri, yaklasik 40 gun suren buyuk perhiz denilen donemde kuru bakla ile yaptiklari bir yemek oldugunu soyluyor.  Ayni kaynaklar falafelin tarihini ms 1. yuzyila kadar goturuyor. Daha farkli teorilerde var tabi. mesela cografya ayni kalip tarihi biraz geri goturen bir teori falafeli firavunlar zamaninda yendigini soyluyor. Diger bir teori falafelin bir hint yemegi oldugunu iddia ediyor.

Biz şimdilik oyumuzu Kiptilerden yana kullanalım.  Kiptilerin yasadigi Iskenderiye’nin o zamanlar önemli bir liman ve ticaret sehri olmasından dolayı bu basit ama lezzetli yemekte hizlica akdenize ve ortadoguya yayılıyor. O zamandan bu zamana gelene kadar da tarifte bazı değişiklikler oluyor. Kuru bakla yerine nohut kullanılmaya başlanıyor mesela. Ama belirtmekte fayda var falafel  Mısır’da hala kuru bakla ile yapılmakta. Yıllar geciyor, dunya’da savaslar oluyor, insanlar ölüyor, yenileri doğuyor; ülkeler yıkılıyor, yeni ulkeler ortaya çıkıyor ama falafel hep yeniyor. 2. dunya savasindan sonra kurulan İsrail’de de falafel populer oluyor tabi.  Özellikle 50’li yillarin basinda  Yemen’li yahudilerin israil’e gocu ile birlikte falafel farkli bir hal aliyor. Önceleri kızarmış falafel toplari  sade olarak tüketilirken. Yemenli yeni gocmenler bunu pita ekmeğinin icine koymayi akıl ediyorlar. Bunla da kalmayıp içine falafelin dışında tursu, humus, tahin sos ve uzayip giden agiz sulandiran yiyeceklerin kombinasyonlarini araya sıkıstırıyorlar. Boylece falafel kızartilip, huni sekli verilmis gazete kagidina konulan ve yolda yururken yenilen bir yiyecek iken ekmek ve soslarla birlesip  sizi bir ogun doyurabilecek bir yemek haline geliyor ve populerlesmesi giderek hizlaniyor ve  Dunya’ya yayiliyor. Ama hikayeleri bitmiyor.

IMG_0641

Mısırli hristiyanlarin icat ettigi, musluman ortadogu’da yayilan, yemenli yahudilerin ekmeğin içine koydukları, İsrail ve Mısır’ın milli yiyecek ilan ettikleri, Almanya’da en cok Turk lokantalarinda satildigi icin geleneksel Turk yemegi zannedilen, rekor kirmak icin 75 kiloluk tek parca falafeli 350 litre yag icinde kizartan Urdunlulerin oldugu bir dunyada falafel  sadece basit bir atistirmaliktan daha ote bir seymis gibi geliyor.

Simdi gelelim tarifine. Ama simdiden belirteyim 160 gr ondan 298gr sundan koy 23 dakika kaynat seklinde kesin olculu bir tarif veremiyecegim. Bugune kadar calistigim farkli yerlerde yaptigimiz falafelin hep farkli tarifleri oldu. Ben de bunlardan esinlenerek evde yaptigim tarifi alternatifleriyle anlatacagim.

 Malzemeler

Nohut; yarim kilo nohut 4 kisiyi falafele doyurur. Nohutu 1 gece önceden ıslatın, sonraki güne falafel yapmayı unutursanız ya da zamanınız olmazsa suyunu değiştirip buzdolabında bırakabilir bir gun sonrasinda da yapabilirsiniz.

Soğan, sarmisak; yarim kilo nohuta 1 soğan yeterli, daha fazla koymak isterseniz suyunu cikarmaniz gerekecek. sarmisak konusu size birakiyorum. Sarmisak sevginize gore hic koymayabilir ya da 6-7 dis ile yogun  sarmisak aromali falafeller yapabilirsiniz.

Taze otlar; oncelikle kişniş, sonra maydanoz, dereotu, fesleğen, nane… Bunlardan elinizde olanlardan bol bol koymak gerekir. ozellikle taze kisnisi bol tutmanizi tavsiye ederim. Yalniz, tekrardan belirteyim iyi bir falafel icin taze otlardan kullanin.

Taze zencefil; zencefil  kuvvetli bir baharat ama aromasiyla falafelin tadini derinlestiriyor. 1-2 santimlik bir parca zencefil  yarim kilo nohut icinyeterli olacaktir.

Karbonat ve tuz; 1 cay kasigi karbonat falaflin icini daha yumusak disini kitir yapmaya yardimci olur.

Bunlarin disinda alternatif olarak  dolmalik kirmizi biber, toz kori, aci biber den istedikleriniz de ekleyebilirsiniz.

Son olarak tabi ki kizarmak icin yag ve biraz galeta unu

IMG_0633

Hazırlanışı

Nohutları sudan çıkarıp süzün ve iyice kurutun. Bundan sonra amac nohutu olabildigince ufak parcalara ayirmak. Mutfak robotu veya kiyma makinesi kulanmak en iyi cozum. Bu aletlerin biriyle tum nohutu cekip, olabildigince  toz haline getirin. Daha sonra sogani zencefili ve tum yesillikleri ayni sekilde cekin. bunlari nohutla karistirmadan once elinizle biraz sikip suyunu cikartip atin. Soganin ve diger yesilliklerin suyu hernekadar tat verse de falafel hamurunun kivamini civik hale getirecegi icin birazini atmamiz gerekiyor. Bunu da yaptiktan sonra ne var ne yok galeta unu harici herseyi karistirin. yesile yakin bir renkte fazla islak olamayan bir kivamda olmasi gerekiyor. Elinize hamurdan az birsey alip siktiginizda dagilmamasi da gerekiyor. Tum kurutma ve su cikartma gayretlerinize ragmen kainatin bilinmez sebeblerinden dolayi  falafel hamuru hala sulu bir kivamdaysa hamuru cope atmiyoruz. malzemeler kisminda yazan ama simdiye kadar kullanmadigimiz galeta unundan goz karari hamurun icine atiyoruz ve karistiryoruz. Galeta unuyla birlikte biraz da tuz eklememizde fayda vardir onu da belirteyim. hamuruz hazir sanirim.

falafelin olmazsa olmazi kişniş

falafelin olmazsa olmazi kişniş

Bundan sonra hamurdan ceviz buyuklugunde toplar yapmak ve sivi yagi kizartma tenceresinde ya da nerede isterseniz isitmaya baslayabilirsiniz. Kizartmaya baslamadan once yaginizin iyice isinmasi gerekiyor, yoksa once falafel tencerenin dibine yapisiyor sonra iyice yag cekiyor ve yumusuyor, bu sirada tencerenin dibine yapisan falafeli kurtarmaya calisirken yumusadigindan siz dokundukca parcalaniyor ve ufak muhut parcalari tum tencereye yayiliyor, yaginizin icinde nar gibi kizarmis falafel toplari yerine yanmis nohut ve kisnis parcaciklari oluyor. Devamini anlatamiyacam bayagi acikli bir oyku cunku. Isin ozu yaginizin yeterince(en azindan 180 santigrat) sicak oldugundan emin olun. Falafel toplarini yagin icine atip kizartmaya baslayin 1-2 dakika sonra atesi biraz kisabilir, falafelin disi yanmadan icininde pismesini saglayabilirsiniz.

falafelın bır numaralı eşlikçisi humus

falafelın bır numaralı eşlikçisi humus

Falafeller yenmek icin hazir. isterseniz sade, isterseniz pita ekmeği, humus, tahin sosu, tursu… ile de yiyebilirsiniz. bunlardan bazilarinin yapimini da kisaca anlatmak istiyordum ama fikrimi,biraz daha ayrintili sekilde yakin zamanda baska bir yazida anlatmak olarak degistirdim.  Siz simdilik falafelleri hazirlayin ben de bu arada humusun tahin sosusun pitanın ve diğer aklıma gelecek guzel şeylerin tarifini hazirliyayim.

You may also like...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>